Lanzarote uitzonderlijk groen: vulkanen, mist en een atmosferische rivier
Lanzarote, het zwarte vulkaaneiland, was groener dan ooit toen ik er in januari 2026 rondliep. De kraters van het Timanfaya Nationaal Park waren gehuld in een fijne oceaanmist. Ruwe lavablokken waren overgroeid door korstmossen. Een zweem van frisgroen lag over de krukdroge vulkaanlandschappen, en sommige hellingen waren omgetoverd in paarse bloemenvelden.
Kathelijne Bonne. Steun GondwanaTalks via een eenmalige of terugkerende donatie.
Waarom was Lanzarote zo uitzonderlijk groen? We gaan zien hoe een atmosferische rivier grote hoeveelheden vocht naar de Canarische Eilanden bracht, waardoor het normaal kurkdroge vulkaanlandschap van Lanzarote en meer bepaald het Timanfaya Nationaal Park veranderde.
Op het eiland waarop kunstenaar César Manrique zijn stempel drukte verwachtte ik eerder een zonovergoten zwart, bruin en rood kleurenpalet. Een blauwe hemel leek vanzelfsprekend. Dat was dus even slikken toen ik op een miezerig eiland toekwam. Het leek wel Engeland. Groene velden onder een grijze, dreigende hemel.
Mijn humeur balanceerde op de rand van de afgrond, maar ik kon deze uitzonderlijke weerssituatie ook benutten om ongewone foto's te maken en het eiland ontdekken zonder gezweet of verblindend licht. Mij vasthoudend aan die gedachte, gaf ik plankgas met mijn gehuurde cinquecento, richting binnenland. En uiteindelijk brak de zon toch soms door de nevel zodat mijn zonnebril toch nog nuttig werd.
Teguise
Ik land aan in Teguise in het binnenland, het oorspronkelijke hoofdstadje en de oudste plaats van de Canarische Eilanden – Lanzarote was het eerste door de Spanjaarden veroverde eiland. Teguise bestaat uit witgekalkte huisjes en gebouwen die mooi in het landschap zijn geïntegreerd, in een stijl die Manrique heeft proberen te behouden en waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van natuurlijke elementen zoals basalt.
Aan de rand van het stadje bloeiden drakenbomen en geometrische aulaga-planten die ik ook zag op Fuerteventura en ik kon ze fotograferen tegen een mistige zonsondergang met de vulkanen van het Timanfaya Nationaal Park aan de horizon. Teguise ligt vrij centraal, in een laaggelegen gebied dat tussen de oude vulkaanmassieven van Lanzarote. Het stadje is omzoomd door nu redelijk groene velden.
Vulkanen van Timanfaya: van uitbarsting naar legende
Timanfaya ligt meer naar het zuiden en is een uitgestrekt gebied vol kraters en vulkanen die in 1730 is uitgebarsten, een groot deel van het eiland van de kaart heeft gevaagd, de kaart van Lanzarote heeft hertekend en het eiland onherkenbaar heeft veranderd. De allesomvattende uitbarstingen duurden zes jaar. Verschillende dorpen en akkerland verdwenen onder as en lava. Nu is het een zwart, onaards en sprookjesachtig landschap. In de mist zelfs wat griezelig.
Er bestaan nog steeds legendes over de dag waarop de uitbarstingen begonnen. En het symbool van Lanzarote, gebeeldhouwd door Manrique, is een ongelukkige duivel, un diablito. Ooit was hij een bruidegom, in 1730, in het verdwenen dorp Timanfaya. Zijn bruid stierf tijdens het feest toen een brok lava op haar hoofd viel. Hij kon haar niet redden en verdween in het vuur.
Lavabommen in de vreemdste vormen
In het Timanfaya-gebied bezocht ik Volcan El Cuervo, de "kraaivulkaan". De weg erheen was in mist gehuld, maar ik word door de vulkaangeesten getroost door een regenboog. Via een zwart wandelpad afgebakend door steentjes (zodat wandelaars niet op de fragiele vegetatie trappen) loop ik in een soort ragfijne zweefregen naar de krater, waarvan ik de contouren nauwelijks zie.
Je kan de krater inlopen en de niveaus zien waar ooit een lavameer kolkte. In die mooie maar medogenloze omgeving zie je allerlei vreemde lavavormen en losliggende lavabommen ofwel blokken die door de lucht zijn geslingerd tijdens de uitbarsting. Terwijl hun pad een parabool beschreef, vervormden de lavabommen als een deegbal.
Soms zien die lavabommen eruit als een imperfecte cake of brood recht uit de oven, maar je kan er nog andere interessante gedraaide vormen in zien.
Wijn van Lanzarote, geteeld op een laag lapilli
Buiten de beschermde zone van het nationaal park liggen wijnlanderijen, je verwacht ze eigenlijk niet in deze zwarte, en nog rokende woestenij. Vlakker terrein dat volledig bedekt is met lapilli (recent vulkanisch steengruis uit de lucht gevallen), lijkt een goede wijngrond te zijn, vooral de omgeving van La Geria is er beroemd om.
De eigenlijke bodem waarin de druivenplant zich verankert ligt onder een laag lapilli, die de bodem beschermt. Ze laten het weinige regenwater goed infiltreren, houden vocht goed vast en beschermen de onderliggende lagen tegen uitdroging. De wijnranken worden tegen de wind beschermd door allemaal kleine halvemaanvormige muurtjes. Het zorgt voor prachtige gezichten die je elders ter wereld moeilijk te vinden zijn.
Lanzarote heeft drie soorten wijngronden, vertelt sommelier Vicenta in het Casa Museo del Campesino, waar ik ga schuilen voor de regen en witte wijn proef. De 'bermejo' is rode grond op oud basalt, de 'jable' is zand van mariene oorsprong en de 'rofe' of 'picón' is de zwarte bodem met de verse lapilli in en om Timanfaya en La Geria.
Waarom het normaal zo droog is op Lanzarote
De uitzonderlijk bloei van het vroege voorjaar was vanuit de ruimte op satellietbeelden te zien. In tegenstelling tot de andere eilanden zijn zowel Lanzarote als Fuerteventura woestijnen omdat ze een vrij laag reliëf hebben. Vochtige oceaanlucht die meedrijft op de Passaatwind uit het noordoosten waait gewoon over deze eilanden zonder een druppel regen te laten vallen. Bij de andere Canarische Eilanden zoals Tenerife botst de vochtige lucht tegen de bergen en moet stijgen. Het vocht in de lucht condenseert tot regen.
Van regenfronten uit het westen op de Atlantische oceaan hebben de Canarische Eilanden normaal weinig last. Normaalgezien zorgt een groot hogedrukgebied, het Azorenhoog, ervoor dat Atlantische regenzones uit het westen worden afgebogen naar Europa. De Canarische Eilanden worden beschermd door een soort 'parasol' onder dat hogedrukgebied.
Maar vorige winter was het Azorenhoog veel zwakker dan normaal en meer opgeschoven naar het zuiden. Men spreekt dan van een negatieve NAO (Noord-Atlantische Oscillatie, het weersysteem dat grotendeels verantwoordelijk is voor weer in Europa).
Atmosferische rivier boven Lanzarote
Het resultaat is dat vochtige lucht uit de Caraïben onbelemmerd naar het oosten kon stromen en enorme massa's vocht naar de Canarische Eilanden kon sturen, waardoor alle eilanden veel regen kregen. Omdat de drukgebieden dit lange tijd toestonden, bleef de ultravochtige lucht uit de Caraïben maar komen en sprak men van een atmosferische rivier.
Een andere beroemde atmosferische rivier is de Pineapple Express, van Hawaii naar de Westkust van Noord-Amerika. Atmosferische rivieren bevatten immens veel vocht, en stromen volgens sommige berekeningen met een debiet zo groot als dat van de Mississippi of Amazone-rivieren. Als deze luchtrivieren zich verleggen of versterken, kan dat grote gevolgen hebben.
Lanzarote was in het verleden groener en vegetatierijker dan vandaag. Net als op Fuerteventura maakten eeuwen van begrazing, landbouw en erosie, en later de grote vulkaanuitbarstingen van de achttiende eeuw, het landschap kaler. Maar misschien hebben grillige drukgebieden en luchtrivieren er ook iets mee te maken.
En om van het grootste atmosferisch niveau naar het kleinste bodemniveau te gaan, zien we hoe ruwe, kale lava overal overgroeid geraakt met korstmossen en andere kleine maar taaie plantjes. Eigenlijk zijn dat de eerste stappen naar bodemvorming; de eerste kiem naar een meer vruchtbaar land.
Zoals je op de foto's gezien hebt, heeft Lanzarote zwarte bodems. Maar die zijn van een heel ander slag dan de zwarte chernozems. Lees meer over de bodem en de kleuren van Fuerteventura, en over de gevaren van het eiland La Palma en de uitbarsting van de Cumbre Vieja-vulkaan. Ontdek meer over hoe wolken ontstaan en andere prachtige vulkaanlanden zoals Kamtsjatka, Peru en de vulkanen van Europa. En hier meer over een vergeten uitbarsting van de Vesuvius.
Kathelijne: Ik ben gefascineerd door hoe de aarde en leven op elkaar inwerken op geologische en menselijke tijdschalen.
Hoe ik het in mijn hoofd kreeg om met GondwanaTalks te beginnen.
Donatie? Heb jij iets aan GondwanaTalks? Jouw steun maakt een ultrapliniaans verschil. Laat wat slijk der aarde mijn richting uitstromen en steun mijn werk. Doe een (terugkerende) gift en word:
(2€/maand)
(4€/maand)
Vesuvius Visionair (7€/maand)
Doneer jij al? Je bent een schat! Bedankt! Is Paypal niet jouw ding maar je wil toch iets bijdragen? Doe een overschrijving.
------
Recente artikels:
Vind je dit goed leesvoer? Schrijf je in voor een korte nieuwsbrief bij elk nieuw artikel (stukje tekst met link, om de zoveel weken, vrij van zware bestanden of vervelende gifs).