— Razende rivieren —

De prehistorie van rivieren

Veranderen rivieren hun loop doorheen de tijd?

Het antwoord is ja. Bijna alle rivieren veranderen meerdere keren van loop. En weten we hoe en waarom? 

Voor vele rivieren wel. Maar niet voor allemaal. Maar je bent een gelukzak. Want de schrijfster van deze website is een geologe die gespecialiseerd is in rivieren. Vooral in de prehistorie van rivieren. Ik heb er al enorm veel over rivieren en hun evolutie geschreven, voor werk en vakbladen. Maar nu wil ik dit doen voor een breder publiek en vooral voor science dummies. Omdat ik het zelf zo fascinerend vind. Waarom vind ik dat dan?

De geschiedenis van een rivier hangt nauw samen met de vroegere klimaatsveranderingen, de biotopen, woestijnen, zeeën, migratie van fauna en flora... Alles staat namelijk met alles in verbinding, en dat heb ik niet enkel van Pocahontas. De onderlinge verbondenheid is de basis van de wat men Earth systems science noemt. Hell yeah!

We kunnen allemaal wel een paar grote rivieren van de wereld opnoemen: de Amazone, Nijl, Congo en Indus, bijvoorbeeld. En de Limpopo, de Darling en de Mackenzie? Nee, dat is een stap te ver, even de handrem aantrekken. Rivieren lijken de tijd te trotseren. Althans binnen de menselijke geschiedenis. 

De opkomst en de val van beschavingen werden door de eb en vloed van de rivieren bepaald. Het Oude Egypte en de Nijl zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, om nog maar te zwijgen van Mesopotamië, het Tweestromenland. En laat mij niet het belang van de Indus voor de Indusbeschaving uitleggen. Wist je trouwens dat grote rivierbekkens het laatste toevluchtsoord zijn van zogenaamd ongecontacteerde of geïsoleerde volkeren? 

Er is al veel verteld over wat zich op en langs de grote rivieren in de wereld heeft afgespeeld. 

Maar er is heel wat minder bekend - in de academische literatuur vindt je wel wat, laat dat maar aan mij over - over de prehistorie van rivieren. Kun je je voorstellen dat de Amazone eigenlijk een super jonge rivier is? Nu stroomt ze helemaal naar het oosten, maar 'kort' geleden stroomde ze richting Andes. En wist je dat de Sahara ooit een regenachtig gebied was met vele meren, draslanden en moerassen? Dat is van enorm belang voor antropologen en hun agressieve debatten over de Out-of-Africa hypothese. 

Voilà, dat is al een hele boterham en nu moet je nog beginnen met lezen. 

Klik op de afbeelding om meer te lezen over de volgende onderwerpen: