Lanzarote in de mist: het vulkaaneiland kleurt groen dankzij een atmosferische rivier
Lanzarote, het zwarte vulkaaneiland, was groener dan ooit toen ik er in januari 2026 tussen wolken en vulkanen rondliep. De kraters van het Timanfaya Nationaal Park waren gehuld in een fijne oceaanmist. Ruwe lavablokken waren overgroeid door korstmossen. Een zweem van frisgroen lag over de krukdroge lavavelden, en vulkaanhellingen waren omgetoverd in paarse bloemenvelden.
Kathelijne Bonne. Steun GondwanaTalks via een eenmalige of terugkerende donatie.
Waarom was Lanzarote zo uitzonderlijk groen? We gaan zien hoe een atmosferische rivier grote hoeveelheden vocht naar de Canarische Eilanden bracht, die de lavawoestenij van Lanzarote en meer bepaald het Timanfaya Nationaal Park transformeerde. Hier zijn enkele indrukken van mijn reis naar Lanzarote.
Op het eiland waarop kunstenaar César Manrique zijn stempel drukte verwacht elke bezoeker een zonovergoten zwart, bruin en rood kleurenpalet met een eindeloos blauw uitspansel erboven. Dat was dus even slikken toen ik op een miezerig eiland toekwam. Groenige velden onder dreigende mistslierten.
Mijn humeur balanceerde op de rand van een ravijn, maar ik kon deze uitzonderlijke weerssituatie ook benutten om ongewone foto's te maken en het eiland ontdekken zonder gezweet, verblindend licht en harde schaduwen. Mij vastklampend aan die gedachte, gaf ik plankgas met mijn gehuurde cinquecento, richting binnenland. Uiteindelijk brak de zon toch soms door de nevel.
Groen Lanzarote gezien vanuit Teguise
Ik kom toe in Teguise in het binnenland, het oorspronkelijke hoofdstadje en de oudste plaats van de Canarische Eilanden – Lanzarote was het eerste door de Spanjaarden veroverde eiland. Teguise bestaat uit witgekalkte huisjes en gebouwen die mooi in het landschap zijn geïntegreerd, in een stijl die Manrique heeft proberen te bewaren en waarbij zoveel mogelijk natuurlijke materialen zoals basalt worden gebruikt.
In ommuurde akkertjes aan de rand van het stadje bloeiden drakenbomen, cactusvijgen en geometrische aulaga-planten die ik ook zag op Fuerteventura. Ik kon ze fotograferen tegen een mistige zonsondergang met de vulkanen van het Timanfaya Nationaal Park aan de horizon. Teguise ligt vrij centraal, in een brede vallei die tussen de oude vulkaanmassieven van Lanzarote ligt. In de weide omgeving van het stadje liggen nu groene velden.
Vulkanen van Timanfaya: van uitbarsting naar legende
Het Timanfaya Nationaal Park ligt in het zuidwesten en is een uitgestrekt gebied vol kraters en vulkanen. Het ontstond door uitbarstingen vanaf 1730 die het eiland onherkenbaar veranderden. Verschillende dorpen en akkerland verdwenen onder as en lava. De allesomvattende uitbarstingen duurden in totaal zes jaar en daarna volgden nog enkele kleinere uitbarstingen. Nu is het een zwart, onaards en sprookjesachtig landschap. In de mist oogt het zelfs wat griezelig.
Er bestaan nog steeds legendes over de dag waarop de uitbarstingen begonnen. En het symbool van Lanzarote, gebeeldhouwd door Manrique, is een ongelukkige duivel, 'un diablito'. Ooit was hij bruidegom, op 1 september 1730, in het verdwenen dorp Timanfaya. Zijn bruid stierf tijdens het feest toen een brok lava op haar hoofd viel. Hij kon haar niet redden en verdween in het vuur.
Lavabommen gedraaid in de vreemdste vormen
In het Timanfaya-gebied bezocht ik Volcan El Cuervo, de "kraaivulkaan". De weg erheen was in mist gehuld, maar ik word door de vulkaangeesten opgebeurd door een regenboog. Via een zwart wandelpad afgebakend door steentjes (zodat wandelaars niet op de fragiele vegetatie trappen) loop ik in een soort ragfijne zweefregen, eigenlijk meer een wolk, naar de krater, waarvan ik de contouren maar net kan zien.
Je kan de krater inlopen en de niveaus zien waar ooit een lavameer kolkte. In die mooie maar medogenloze omgeving zie je allerlei vreemde lavavormen en losliggende lavabommen ofwel blokken die door de lucht zijn geslingerd tijdens de uitbarsting. Terwijl hun pad door de lucht een parabool beschrijft, vervormen de lavabommen als deegballen, waardoor ze hun vreemde geknede vormen krijgen.
Soms zien die lavabommen eruit als een imperfecte cake recht uit de oven, maar je kan er nog andere interessante gedraaide vormen in zien.
Wijn van Lanzarote, geteeld op een laag lapilli
Buiten de beschermde zone van het nationaal park liggen wijnlanderijen, je verwacht ze eigenlijk niet in deze zwarte, en nog rokende woestenij. Vlakker terrein dat volledig bedekt is met lapilli (vulkanisch steengruis uit de lucht gevallen), lijken uitstekende wijngronden te zijn. Vooral de omgeving van La Geria is er beroemd om.
De eigenlijke bodem waarin de druivenplant zich verankert, ligt onder een laag lapilli, die de bodem beschermt. Ze laten het weinige regenwater goed infiltreren, houden vocht goed vast en beschermen de onderliggende lagen tegen uitdroging. De wijnranken worden tegen de wind beschermd door allemaal kleine halvemaanvormige muurtjes. Het zorgt voor prachtige gezichten die elders ter wereld moeilijk te vinden zijn.
Lanzarote heeft drie soorten wijngronden, vertelt sommelier Vicenta in het Casa Museo del Campesino (een boerderij in ere hersteld door Manrique), waar ik ga schuilen voor de regen. Ik nip intussen van een heerlijke witte wijn.
De 'bermejo' is rode grond op oud basalt, de 'jable' is zand van mariene oorsprong en de 'rofe' of 'picón' is de zwarte bodem met de verse lapilli om en bij Timanfaya en La Geria. Zou de recente overvloedige regen de smaak van de wijn beïnvloeden, vraag ik mij af.
Waarom het normaalgezien zo droog is op Lanzarote
De uitzonderlijk bloei in het vroege voorjaar was vanuit de ruimte op satellietbeelden te zien. In tegenstelling tot de andere eilanden zijn zowel Lanzarote als Fuerteventura woestijnen omdat ze een vrij laag reliëf hebben. Vochtige oceaanlucht die meedrijft op de Passaatwind uit het noordoosten waait gewoon over deze eilanden zonder een druppel te laten vallen. Bij de andere Canarische Eilanden zoals Tenerife botst de vochtige lucht tegen de bergen en moet stijgen. Het vocht in de lucht condenseert tot regen.
Van regenfronten uit het westen op de Atlantische oceaan hebben de Canarische Eilanden normaal weinig last. Normaalgezien zorgt een groot hogedrukgebied, het Azorenhoog, ervoor dat Atlantische regenzones uit het westen worden afgebogen naar Europa. De Canarische Eilanden worden beschermd door een soort 'parasol' onder dat hogedrukgebied.
Maar vorige winter was het Azorenhoog veel zwakker dan normaal en meer opgeschoven naar het zuiden. Men spreekt dan van een negatieve NAO (Noord-Atlantische Oscillatie, het weersysteem dat grotendeels verantwoordelijk is voor weer in Europa).
Atmosferische rivier naar de Canarische Eilanden
Het resultaat is dat vochtige lucht uit de Caraïben onbelemmerd naar het oosten kon stromen en enorme massa's vocht naar de Canarische Eilanden kon sturen, waardoor alle eilanden veel regen kregen. Omdat de drukgebieden dit lange tijd mogelijk maakten, bleef de ultravochtige lucht uit de Caraïben maar komen en sprak men van een atmosferische rivier.
Een andere beroemde atmosferische rivier is de Pineapple Express, van Hawaii naar de Westkust van Noord-Amerika. Atmosferische rivieren bevatten immens veel vocht, en stromen volgens sommige berekeningen met een debiet zo groot als dat van de Mississippi of Amazone-rivieren. Als deze luchtrivieren zich verleggen of versterken, kan dat grote gevolgen hebben.
Lanzarote was in het verleden groener en vegetatierijker dan vandaag. Net als op Fuerteventura maakten eeuwen van begrazing, landbouw en erosie, en later de grote vulkaanuitbarstingen van de achttiende eeuw, het landschap kaler. Maar misschien hebben grillige luchtdrukgebieden en luchtrivieren er ook iets mee te maken.
En inzoomend van het grootste atmosferische niveau naar het kleinste bodemniveau, zien we hoe ruwe, kale lava overal begroeid raakt met korstmossen en andere kleine maar taaie plantjes. Eigenlijk zijn dat de eerste stappen naar bodemvorming; een eerste kiem naar een meer vruchtbaar land. Deze mosgroei, tussen vulkanen en mist, doet dan ook denken aan het begin van plantengroei op aarde.
Zoals je op de foto's gezien hebt, heeft Lanzarote zwarte bodems. Maar die zijn van een heel ander slag dan de zwarte chernozems. Lees meer over de bodem en de kleuren van Fuerteventura, en over de gevaren van het eiland La Palma en de uitbarsting van de Cumbre Vieja-vulkaan. Ontdek meer over hoe wolken ontstaan en andere prachtige vulkaanlanden zoals Kamtsjatka, Peru en de vulkanen van Europa. En hier meer over een vergeten uitbarsting van de Vesuvius.
Kathelijne: Ik ben gefascineerd door hoe de aarde en leven op elkaar inwerken op geologische en menselijke tijdschalen.
Hoe ik het in mijn hoofd kreeg om met GondwanaTalks te beginnen.
Donatie? Heb jij iets aan GondwanaTalks? Jouw steun maakt een ultrapliniaans verschil. Laat wat slijk der aarde mijn richting uitstromen en steun mijn werk. Doe een (terugkerende) gift en word:
(2€/maand)
(4€/maand)
Vesuvius Visionair (7€/maand)
Doneer jij al? Je bent een schat! Bedankt! Is Paypal niet jouw ding maar je wil toch iets bijdragen? Doe een overschrijving.
------
Recente artikels:
Vind je dit goed leesvoer? Schrijf je in voor een korte nieuwsbrief bij elk nieuw artikel (stukje tekst met link, om de zoveel weken, vrij van zware bestanden of vervelende gifs).