Vulkanen van Lanzarote in de mist: hoe het woestijneiland groen kleurde

04-10-2026

Lanzarote, het zwarte vulkaaneiland, was groener dan ooit toen ik er in januari 2026 rondliep. De kraters van het Timanfaya Nationaal Park waren gehuld in een fijne oceaanmist. Ruwe lavablokken waren overgroeid door korstmossen. Een zweem van frisgroen lag over de krukdroge lavavelden, en vulkaanhellingen waren omgetoverd in paarse bloemenvelden. 

Kathelijne Bonne. Steun GondwanaTalks via een eenmalige of terugkerende donatie.

Op het Canarische Eiland waarop kunstenaar César Manrique zijn stempel drukte verwacht elke bezoeker een zonovergoten zwart, bruin en rood kleurenpalet met een eindeloos blauw uitspansel erboven. Ik moest dus even slikken toen ik in een miezerige boel toekwam. Groenige velden onder dreigende laaghangende wolken. 

Mijn humeur balanceerde op de rand van een afgrond, maar ik kon deze uitzonderlijke weerssituatie ook benutten om ongewone foto's te maken en het eiland ontdekken zonder gezweet, verblindend licht en harde schaduwen. Mij vastklampend aan die gedachte, gaf ik plankgas in mijn gehuurd cinquecentootje, richting binnenland. 

Groen Lanzarote gezien vanuit Teguise

Ik kom toe in Teguise, het oorspronkelijke hoofdstad en de oudste gemeente van de Canarische Eilanden – Lanzarote was namelijk het eerste door de Spanjaarden veroverde eiland. Teguise bestaat uit witgekalkte huisjes en gebouwen die mooi in het landschap zijn geïntegreerd, in een stijl die Manrique heeft proberen te bewaren en waarbij zoveel mogelijk natuurlijke materialen zoals basalt worden gebruikt. 

In ommuurde akkertjes aan de rand van het stadje bloeiden drakenbomen, cactusvijgen en geometrische aulaga-planten die ik ook zag op Fuerteventura. Ik kon ze fotograferen tegen een mistige zonsondergang met de vulkanen van het Timanfaya Nationaal Park aan de horizon. 

Vulkanen van Timanfaya: de uitbarstingen van 1730-1736 en  de legende

Ten zuiden van Teguise ligt het Timanfaya Nationaal Park, een uitgestrekt gebied vol kraters en vulkanen. Het ontstond door uitbarstingen die vanaf 1730 het eiland onherkenbaar veranderden. Dorpen en akkerland verdwenen onder as en lava. De allesomvattende uitbarstingen duurden zes jaar en daarna volgden nog enkele kleinere uitbarstingen. Nu is het een zwart, onaards en sprookjesachtig landschap. In de mist oogt het zelfs wat griezelig. 

Er bestaan legendes over de dag waarop de uitbarstingen begonnen. En het symbool van Lanzarote, gebeeldhouwd door Manrique, is een ongelukkige duivel, un diablito. Hij ging trouwen op 1 september 1730, in het verdwenen dorp Timanfaya. Zijn bruid stierf tijdens het feest toen een homp lava op haar hoofd viel. Ze was niet meer te redden en hij verdween radeloos in het vuur.

Wandelen in een vulkaan

In het Timanfaya-gebied bezocht ik Volcan El Cuervo. De weg erheen was in mist gehuld, maar ik word door de vulkaangeesten opgebeurd door een regenboog. Via een zwart wandelpad afgebakend door steentjes (zodat wandelaars niet op de fragiele vegetatie trappen) loop ik in een soort ragfijne zweefregen, eigenlijk meer een wolk, naar de krater, waarvan ik de contouren maar net kan ontwaren. 

Korstmossen zijn bij de eerste organismen die kaal gesteente 'koloniseren', als er genoeg vocht is.
Korstmossen zijn bij de eerste organismen die kaal gesteente 'koloniseren', als er genoeg vocht is.

Je kan de krater inlopen en de niveaus zien waar ooit een lavameer kolkte. In die mooie maar medogenloze omgeving zie je allerlei vreemde lavavormen en losliggende lavabommen ofwel blokken die door de lucht zijn geslingerd tijdens de uitbarsting. Terwijl ze door de lucht vlogen, vervormden de bommen als deegballen. Zo kregen ze hun gestroomlijnde, geknede vormen krijgen.

Vreemde lavavormen

Soms zien die lavabommen eruit als een imperfecte cake recht uit de oven, maar je kan er nog andere interessante gedraaide vormen in zien. 

"Vroeger gebruikten de mensen op Lanzarote poreuze vulkanische steen om het kostbare regenwater te filteren," vertelt gids en journaliste Raquel Herrero me in het bezoekerscentrum en museum van Timanfaya, waar ik even rondhang terwijl het buiten miezert. "In een traditioneel apparaat dat een destiladera wordt genoemd, sijpelt het water langzaam door de poreuze steen, waarbij onzuiverheden achterblijven. Vervolgens druppelt het in een aardewerken kruik om het water koel te houden."

Lava stroomde, koelde af en stolde. Ook hierop ligt, onzichtbaar, een biofilm waar leven in zit.
Lava stroomde, koelde af en stolde. Ook hierop ligt, onzichtbaar, een biofilm waar leven in zit.
Blok lava dat door de lucht is geslingerd. Erachter: poreus basalt.
Blok lava dat door de lucht is geslingerd. Erachter: poreus basalt.

Wijn van Lanzarote, geteeld op een laag lapilli

Buiten de beschermde zone van het nationaal park liggen wijnlanderijen, je verwacht ze eigenlijk niet in deze zwarte, en nog rokende woestenij. Vlakker terrein dat volledig bedekt is met lapilli (vulkanisch steengruis uit de lucht gevallen), lijken gerespecteerde wijngronden te zijn. Vooral de omgeving van La Geria is er beroemd om. 

Zwarte vulkanische aarde.
Zwarte vulkanische aarde.

De eigenlijke bodem waarin de wijnrank zich in verankert, ligt onder een laag lapilli, die de bodem beschermt. Ze laten het weinige regenwater goed door, houden vocht vast en beschermen de onderliggende lagen tegen uitdroging. De wijnranken worden tegen de wind beschermd door kleine halvemaanvormige muurtjes. Het zorgt voor prachtige gezichten die elders ter wereld moeilijk te vinden zijn.

Lanzarote heeft drie soorten wijngronden, vertelt sommelier Vicenta in het Casa Museo del Campesino (een boerderij in ere hersteld door Manrique), waar ik ga schuilen voor nog meer regen. Ik nip intussen van een lekker wit wijntje. 

"De bermejo is rode grond op oud basalt, de jable is zand van mariene oorsprong en de rofe of picón is de zwarte bodem met de verse lapilli om en bij Timanfaya en La Geria. Zou de recente overvloedige regen de smaak van de wijn beïnvloeden, vraag ik mij af. 

Wijngrond, niet ver van La Geria.
Wijngrond, niet ver van La Geria.
Op verschillende plekken kleurt de aarde rood op Lanzarote, zowel door de mineralen in het vulkanisch gesteente als door bodemvormende en organische processen die erop inwerken.
Op verschillende plekken kleurt de aarde rood op Lanzarote, zowel door de mineralen in het vulkanisch gesteente als door bodemvormende en organische processen die erop inwerken.

Lanzarote is een woestijn, tenzij de wind anders waait

De uitzonderlijk bloei in het vroege voorjaar was vanuit de ruimte op satellietbeelden te zien. In tegenstelling tot de andere eilanden zijn zowel Lanzarote als Fuerteventura woestijnen omdat ze een vrij laag reliëf hebben. Vochtige oceaanlucht die meedrijft op de Passaatwind uit het noordoosten waait gewoon over deze eilanden zonder een druppel te laten vallen. Bij de andere Canarische Eilanden zoals Tenerife botst de vochtige lucht tegen de bergen en moet stijgen. Het vocht in de lucht condenseert tot regen.

Van regenfronten uit het westen op de Atlantische oceaan hebben de Canarische Eilanden normaal weinig last. Normaalgezien zorgt een groot hogedrukgebied, het Azorenhoog, ervoor dat Atlantische regenzones uit het westen worden afgebogen naar Europa. De Canarische Eilanden worden beschermd door een soort 'parasol' onder dat hogedrukgebied.

Zweem van groen op Lanzarote (noordelijk eiland) en Fuerteventura (zuidelijk eiland). De zwarte zone op Lanzarote is het Timanfaya vulkanisch gebied.
Zweem van groen op Lanzarote (noordelijk eiland) en Fuerteventura (zuidelijk eiland). De zwarte zone op Lanzarote is het Timanfaya vulkanisch gebied.

Maar vorige winter was het Azorenhoog veel zwakker dan normaal en weggeduwd naar het zuiden. Men spreekt dan van een negatieve NAO (Noord-Atlantische Oscillatie, het weersysteem dat grotendeels verantwoordelijk is voor weer in Europa).

Atmosferische rivier drijft van de Caraïben naar de Canarische Eilanden

Het resultaat is dat vochtige lucht uit de Caraïben onbelemmerd naar het oosten kon stromen en enorme massa's vocht naar de Canarische Eilanden kon sturen, waardoor alle eilanden veel regen kregen. Omdat de luchtdrukgebieden dit lange tijd mogelijk maakten, bleef de ultravochtige lucht uit de Caraïben maar komen en sprak men van een atmosferische rivier.

Een andere beroemde atmosferische rivier is de Pineapple Express, van Hawaii naar de Westkust van Noord-Amerika. Atmosferische rivieren bevatten immens veel vocht, en stromen volgens sommige berekeningen met een debiet zo groot als dat van de Mississippi of Amazone. Als deze luchtrivieren zich verleggen of versterken, kan dat grote gevolgen hebben.

Lanzarote was in het verleden groener en vegetatierijker dan vandaag. Net als op Fuerteventura maakten eeuwen van begrazing, landbouw en erosie, en later de grote vulkaanuitbarstingen van de achttiende eeuw, het landschap kaler. Maar misschien hebben grillige luchtdrukgebieden en luchtrivieren er ook iets mee te maken. 

En inzoomend van het grootste atmosferische niveau naar het kleinste bodemniveau, zien we hoe ruwe, kale lava overal begroeid raakt met korstmossen en andere kleine maar taaie plantjes. Eigenlijk zijn dat de eerste stappen naar bodemvorming; een eerste kiem naar een meer vruchtbaar land. De (korst)mosgroei, tussen lava en mist, deed mij dan ook denken aan het begin van plantengroei op aarde. 

-----

Geen gebroken asfalt, maar een brokkelige lavastroom.
Geen gebroken asfalt, maar een brokkelige lavastroom.

Zoals je op de foto's gezien hebt, heeft Lanzarote zwarte bodems. Maar die zijn van een heel ander slag dan de zwarte chernozems. Lees meer over de bodem en de kleuren van Fuerteventura, en over de gevaren van het eiland La Palma en de uitbarsting van de Cumbre Vieja-vulkaan. Ontdek meer over hoe wolken ontstaan en andere prachtige vulkaanlanden zoals Kamtsjatka, Peru en de vulkanen van Europa. En hier meer over een vergeten uitbarsting van de Vesuvius. 

Kathelijne: Ik ben gefascineerd door hoe de aarde en leven op elkaar inwerken op geologische en menselijke tijdschalen.

Hoe ik het in mijn hoofd kreeg om met GondwanaTalks te beginnen.

Donatie? Heb jij iets aan GondwanaTalks? Jouw steun maakt een ultrapliniaans verschil. Laat wat slijk der aarde mijn richting uitstromen en steun mijn werk. Doe een (terugkerende) gift en word:

Stromboli Strateeg

(2€/maand)

Tambora Trailblazer

(4€/maand)

Vesuvius Visionair (7€/maand)

Doneer jij al? Je bent een schat! Bedankt! Is Paypal niet jouw ding maar je wil toch iets bijdragen? Doe een overschrijving.

------

Recente artikels:

Vind je dit goed leesvoer? Schrijf je in voor een korte nieuwsbrief bij elk nieuw artikel (stukje tekst met link, om de zoveel weken, vrij van zware bestanden of vervelende gifs).