De oorsprong van zuurstof: Wanneer begonnen we te ademen? 

22-04-2020

Vandaag is het Earth Day en daarom staan we even stil bij een eigenschap van de Aarde die onmisbaar is voor het (menselijke) leven. Want 8 miljard mensen moeten op en met de Aarde samenleven. We bekijken het vanuit het standpunt van de evolutie van de aarde als leefbare wereld. Met focus op de atmosfeer en de zuurstof die erin zit. En hoe het behoud van een adembare lucht heel nauw samenhangt met het behoud van de bossen. 

Ademen in de atmosfeer. Iets van lange adem. 

Tekst: Kathelijne Bonne

Waarom is zuurstof belangrijk? 

De mens staat niet boven de aarde. We zijn er een deel van. Dat klinkt allemaal nogal hippie-achtig. Maar het is pure wetenschap. De manier waarop ons lichaam werkt, is zo geprogrammeerd om op de Aarde te kunnen leven. We zijn het product van 4 miljard jaar aanpassing. Ons metabolisme hangt af van andere organismen (die we moeten opsmullen), en van de atmosfeer. 

Want we ademen zuurstof. Voor wie het niet weet, de lucht die we inademen bestaat uit een mengsel van gassen. Waterdamp, stikstof, koolstofdioxide en zuurstof zijn de voornaamste. Zuurstof is nu niet weg te denken, maar er zijn wel tijden geweest waarin er geen gram zuurstof was. 

Hoe kwam die zuurstof er dan? 

We keren de klok een slordige 2,4 miljard jaar terug. 

Er waren toen alleen maar eencellige wezens, namelijk bacteriën. De cyanobacteria of blauwalgen deden aan fotosynthese. Dat is een vorm van stofwisseling, een manier om energie op te wekken (wij doen dat door te eten en te ademen). Bij fotosynthese wordt zonlicht geoogst en zuurstof wordt uitgestoten als nevenproduct. 2,4 miljard jaar geleden begonnen deze bacteriën een enorme hoeveelheid zuurstof uit te stoten. Het zuurstofgehalte van de atmosfeer nam gestaag toe. Wetenschappers noemen deze gebeurtenis de Great Oxygenation Event

Dankzij deze 'nieuwe' component in de atmosfeer konden zich uiteindelijk meercellige wezens ontwikkelen, de eukaryoten. Er ontwikkelden zich wezens die zuurstof nodig hebben. Ademen heet dat. De dieren en uiteindelijk ook de mens, ademen. We onttrekken zuurstof aan de atmosfeer omdat we die nodig hebben voor onze stofwisseling. En planten en algen geven de zuurstof terug. Er is dus sprake van een kringloop. 

Maar het zuurstofgehalte schommelt wel steeds, dat is normaal. Omdat de toevoer en onttrekking van zuurstof niet altijd gelijkloopt. Maar bij 'normaal' hoort wel dat sommige soorten de kleine veranderingen niet verdragen, en uitsterven. En vandaag zit de mens er voor iets tussen. Begint het te dagen waarom bossen belangrijk zijn? Bomen planten is dus niet iets voor sentimentele hippies. Elke boom doet zijn bijdrage aan de atmosfeer en is rechtstreeks verbonden met ons fysieke welbehagen. 

En bomen en bossen doen bovendien meer dan zuurstof produceren. Ze trekken koolstofdioxide uit de atmosfeer. Die komt weer allemaal vrij bij bosbranden, wat leidt tot nog meer global warming

In een ander artikel zullen we uitleggen dat het niet alleen de warming is waarover we ons zorgen moeten maken. Nu is het genoeg te weten dat het creëren van de adembare atmosfeer miljoenen jaren geduurd heeft, en dat bossen een ongelooflijk belangrijke rol spelen bij het behouden van een evenwicht waarin de mens kan gedijen. Fijne dag verder! Stay safe!

EarthDay heeft zelfs een website!

En vergeet vanavond niet te kijken naar wat Jane Goodall te zeggen heeft over #EarthDay op National Geographic Channel.